Συγχωροχάρτια, Φαναριώτες και Συντεχνίες

Η επικρατούσα πραγματικότητα της εποχής δημιούργησε προβλήματα τεράστιας κλίμακας στα οικονομικά του Πατριαρχείου, με τον εκάστοτε πατριάρχη να οφείλει να αναζητά πηγές εισοδήματος. Οι πηγές αυτές είναι, βέβαια, τα εισοδήματα από τυχόν βακούφια, ιδιοκτησίες, δωρεές των πιστών. Αλλά και τα δοσίματα, κατά τα οποία οι πιστοί πλήρωναν φόρο στον πατριάρχη, που λάμβαναν χώρα μετά το 1596 και πάλι δεν έδωσαν οριστική λύση στο ζήτημα, ήταν, άλλωστε, τεράστια τα οικονομικά κενά, τα οποία υπήρχαν στην «κάσσα», στο ταμείο του Πατριαρχείου.

Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, το Αντιοχείας και το Ιεροσολύμων είχαν κάθε έτος επί αιώνες, από τον 15ο αιώνα και ιδιαιτέρως τον 16ο, την πώληση συγχωροχαρτιών. Έως και τον 19ο αιώνα επιτυγχάνεται η πώληση χιλιάδων, που αρχικά ήταν χειρόγραφα, ενώ από τον 17ο αιώνα και εξής γίνονται έντυπα, έχουν έναν συγκεκριμένο τύπο, κείμενο, και φέρουν την υπογραφή του πατριάρχη, Κωνσταντινουπόλεως ή Ιεροσολύμων ή Αντιοχείας.

Τα συγχωροχάρτια αυτά παράγονται κατά χιλιάδες, διαθέτουν ένα κενό στο σημείο του ονόματος και δίδονται στους διανομείς, που είναι ιερωμένοι και, φυσικά, επισκέπτονται πόλεις, χωριά και κωμοπόλεις, όπου υπάρχουν χριστιανοί κάτοικοι, όχι μόνον εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και εκτός, όπως, επίσης, στη Βλαχία και στη Μολδαβία -που είναι και τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ιδιότυπο, μα φτάνουν και στη Ρωσία πωλώντας υπέρογκες ποσότητες. Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ήταν ειδικευμένο υπό κάποια έννοια σε αυτά και τεθνεώτων και εκδίδοντας μεγάλο αριθμό αυτών.

Το πατριαρχείο Ιεροσολύμων και τα συγχωροχάρτια του διέθεταν εξέχον κύρος. Τα συγχωροχάρτια ήταν τριών επιπέδων, η δαπάνη, δηλαδή, ποίκιλλε ανάλογα με το βάρος που είχε το κάθε συγχωροχάρτι, τον πλούτο τον οποίο παρουσίαζε και για αυτό υπήρχαν συγχωροχάρτια τριών διαφορετικών ποσών, που αντιστοιχούσε στον μέσο άνθρωπο, στον πλουσιότερο και στον άρχοντα.

Τη διακίνηση και τον αριθμό των συγχωροχαρτιών έχει μελετήσει ένας μεγάλος Έλληνας ιστορικός του 20ου αιώνα, ο Φίλιππος Ηλιού, ο οποίος κατέγραψε με ζέση και αυταπάρνηση, μέτρησε τα επονομαζόμενα «τραβήγματα», τις χιλιάδες αυτών, τα οποία μπόρεσε να εντοπίσει, που να έχουν τυπωθεί ή γραφεί στα διάφορα πατριαρχεία της Ανατολής και το έχει δημοσιεύσει στο περιοδικό Ιστορικά στον πρώτο και δεύτερο τόμο. Μάλιστα, στο έγγραφο του 1725 δείχνει με ποιον τρόπο τα συγχωροχάρτια διανέμονταν. Όπως, επίσης, σχετικά με την καταγραφή, κάποιοι προσεκτικοί διανομείς κατέγραφαν τι πωλούσαν και τι βερεσές υπολειπόταν. Εκείνα πωλούνταν μέχρι και τη δεκαετία του 1950 με αντίτιμο ένα γρόσι.

Έτσι, με τους προαναφερθέντες τρόπους, τα Πατριαρχεία και οι μητροπόλεις προσπαθούσαν να καλύψουν τα οικονομικά τους κενά, αλλά και πάλι μάταια, καθώς, η οικονομική πραγματικότητα παρέμενε ζοφερή, οι πατριάρχες προσέτρεχαν στα στελέχη της ορθόδοξης κοινωνίας, που ήταν γύρω τους στην Κωνσταντινούπολη. Τα στελέχη αυτά ήταν πρώτα και κύρια οι Φαναριώτες.

Οι Φαναριώτες είναι αυτός ο κύκλος σημαντικών προσώπων, ελληνικής καταγωγής ή εξελληνισμένων στελεχών, οι οποίοι από τον 17ο αιώνα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, όχι μόνο στα θέματα του Πατριαρχείου και της χριστιανικής συνολικής κοινότητας, αλλά στην ολότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διότι από τα μέσα του αιώνα αρχίζουν να υπάρχουν μεγάλοι διερμηνείς της Πύλης, να διορίζονται από πλευράς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την παράδοση του Χάνδακα, δηλαδή του Ηρακλείου το 1669.

Οι προσωπικότητες της περιόδου εκείνης, της ορθόδοξης πλευράς και ολόκληρης της οθωμανικής ζωής δεν άλλαζαν θρήσκευμα, γιατί η Οθωμανική Αυτοκρατορία τους ήθελε να είναι αλλόθρησκοι. Ήταν, φυσικά, ασκερί, ανήκαν στα υψηλότατα στρώματα της διοικήσεως -και αφορολόγητοι εξ αυτού-, γνώριζαν πάνω από 5 ξένες γλώσσες –οπωσδήποτε Ιταλικά, Γαλλικά–, Αραβικά, Περσικά, Τουρκικά, Ελληνικά σε υψηλότατο επίπεδο και έγραφαν την οσμανική γλώσσα με εξαιρετικό τρόπο. Επιπρόσθετα, είχαν σπουδάσει στην Ιταλία, στη Γαλλία, νομικά και ιατρική.

Κάποιοι Τούρκοι μελετητές θεωρούν, ότι στη γραφίδα των Φαναριωτών η οσμανική γλώσσα έφτασε σε υψηλότατο επίπεδο. Αυτοί, επομένως, καταλάμβαναν τη θέση του Μεγάλου Διερμηνέως, δηλαδή ενός είδους υφυπουργού των εξωτερικών, αποκτώντας από τις αρχές, από το 1701 τη θέση του δραγουμάνου του στόλου και από το 1709 τη θέση του ηγεμόνα της Βλαχίας ή και της Μολδαβίας.

Και, βέβαια, αυτές οι μεγάλες φαναριώτικες οικογένειες διαδραμάτισαν τεράστιο ρόλο στα θέματα του Πατριαρχείου και επεδίωκαν κάθε φορά να έχουν με το μέρος τους τον πατριάρχη, προκειμένου να αποκτήσουν ενίσχυση στις δικές τους δράσεις και φιλοδοξίες. Εξ αυτού συμμετείχαν στις ομάδες των πατριαρχικών εναλλαγών και βέβαια ήταν σε θέση να βοηθούν χρηματικά το Πατριαρχείο στις δυσκολίες. Το Πατριαρχείο απευθύνονταν στις συντεχνίες από τις οποίες ζητούσε αρωγή.

Τα μέλη των συντεχνιών στην Κωνσταντινούπολη ήταν βαθιά θρησκευόμενα, όπως και όλοι οι άνθρωποι εκείνες τις εποχές, ήταν ζεστοί πιστοί και δεν συζητούσαν, δεν θεωρούσαν τα πράγματα, ο μέσος πιστός ζούσε την καθημερινότητα του και η πίστη του στην Εκκλησία και στη θρησκεία του ήταν αδιαπραγμάτευτη. Παρόλο που οι συντεχνίτες είναι απλοί άνθρωποι, τεχνίτες, είναι, όμως, και άνθρωποι της αγοράς, της ζωής και γνωρίζουν από οικονομικά.

Λόγω της συστηματικότητας της καταστάσεως, οι συντεχνίες, από τον 18ο αιώνα και μέχρι το 1858, ζητούν και παίρνουν το δικαίωμα να ελέγχουν οι ίδιοι την εποπτεία του ταμείου του Πατριαρχείου και να λαμβάνουν το δικαίωμα μετοχής ως εκπρόσωποι των συντεχνιών στην εκλογή του πατριάρχη. Στόχος τους ήταν να μειωθεί αυτό το ζοφερό φαινόμενο της τόσο συχνής εναλλαγής πατριαρχών.

Like my facebook page

Follow my insta page

Προσωπικός Λογαριασμός (fb) ΚΣ

Προσωπικός Λογαριασμός (insta) ΚΣ


Δημοσιεύτηκε από τον Αικατερίνη Συμφέρη

Γεια σας, καλώς ήρθατε στην ιστοσελίδα μου. Είμαι πτυχιούχος του τμήματος Θεολογίας και νυν προπτυχιακή φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής του τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κάτοχος πτυχίων ξένων γλωσσών: Αγγλικών, Ισπανικών και Ιταλικών. Επιπλέον, είμαι πιστοποιημένη με το Vellum σε Τυφλό Σύστημα, ECPR και ERP Soft1 . Διδάσκω ιστορία, έκθεση, θρησκευτικά, αγγλικά και ιταλικά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: